Para Karşılığı Vatandaşlık Veren Ülkeler

Bir vatandaşlık yatırımı programı (Citizenship by Investment, CBI) kapsamında, belli bir parasal yatırım karşılığında doğrudan vatandaşlık veren ülkeler bulunmaktadır. Bu programlar genellikle yabancı sermayeyi çekmek, ekonomik büyümeyi desteklemek ve devlet gelirlerini artırmak amacıyla sunulur. Yatırımcılara ikinci bir pasaport ve vatandaşlık sağlanırken, ilgili ülkeye genellikle gayrimenkul yatırımı, devlet fonlarına bağış veya tahvil/bono alımı gibi yollarla belirli bir miktar para girişi sağlanır. Aşağıda, para karşılığı vatandaşlık satan ülkelerin listesini ve gereken yatırım tutarlarını bulabilirsiniz (Türkiye dahil). Her ülkenin programı farklı koşullar ve avantajlar sunar. Özellikle Türkiye’nin nispeten düşük yatırım tutarıyla (sadece 400 bin ABD doları) vatandaşlık vermesi, bu konuda eleştirilere neden olmaktadır.

Yatırım Yoluyla Vatandaşlık Sunan Ülkeler ve Koşulları

Aşağıda doğrudan para karşılığı vatandaşlık (yatırım yoluyla hızlı vatandaşlık) sunan ülkeler ve gereken asgari yatırım tutarları ile yatırım türleri listelenmiştir:

• Antigua ve Barbuda: Karayipler’de popüler bir CBI programı. En az 100.000 ABD doları tutarında bağış(iade edilemez) ile vatandaşlık alınabilir. Alternatif olarak en az 400.000 ABD doları değerinde devlet onaylı gayrimenkul yatırımı yapma seçeneği de vardır getgoldenvisa.com. (Not: 2023 itibarıyla Karayip ülkeleri, asgari bağış tutarını 200 bin dolara çıkarma kararı almıştır).
• Saint Kitts ve Nevis: Dünyanın en eski CBI programı (1984’te başlamıştır). En az 150.000 ABD dolarıbağış ile (Sürdürülebilir Büyüme Fonu’na, iade edilmez) vatandaşlık verilir getgoldenvisa.com. Alternatif olarak 200.000 – 400.000 ABD doları tutarında gayrimenkul yatırımı yapılarak da vatandaşlık alınabilir (tutar ve tutma süresi seçilen projeye göre değişir) getgoldenvisa.com. (Not: 2024’te yapılan değişikliklerle bağış tutarı tek kişi için 250 bin dolara yükseltilmiştir goldenvisas.com goldenvisas.com.)
• Dominika: En uygun maliyetli vatandaşlık programlarından biri (Karayipler). En az 200.000 ABD dolarıbağış (Dominika Ekonomik Çeşitlendirme Fonu’na, iade edilmez) yaparak veya en az 200.000 ABD dolarıdeğerinde gayrimenkul yatırımı yaparak vatandaşlık alınabilir getgoldenvisa.com. Dominika programı ikamet zorunluluğu olmadan ~4-6 ay içinde ikinci pasaport imkânı sunmaktadır. (Dominika pasaportu ile ~140 ülkeye vizesiz seyahat mümkündür) getgoldenvisa.com.
• Saint Lucia: 2015’te başlayan bir Karayip programı. En az 240.000 ABD doları tutarında bağış ile (Saint Lucia Ulusal Ekonomik Fonu’na) vatandaşlık verilir astons.com. Alternatif olarak 300.000 ABD dolarıdeğerinde gayrimenkul veya 250.000 ABD doları tutarında devlet onaylı işletmeye yatırım seçenekleri de bulunur. Saint Lucia vatandaşlığı ~6 ayda alınabilir ve ~145 ülkeye vizesiz erişim sağlar.
• Grenada: ABD E-2 vizesine hak tanımasıyla bilinen tek Karayip programı. En az 150.000 ABD doları bağış(Grenada Ulusal Dönüşüm Fonu’na) karşılığında vatandaşlık verilir getgoldenvisa.com. Alternatif olarak 220.000 ABD doları tutarında gayrimenkul yatırımı seçeneği vardır getgoldenvisa.com. Grenada vatandaşlığı ~4-6 ayda alınabilir ve ~144 ülkeye vizesiz erişim imkânı sunar getgoldenvisa.com.
• Vanuatu: Pasifik’te hızlı vatandaşlık sunan bir ülke. En az 130.000 ABD doları bağış ile (Vanuatu Kalkınma Destek Programı’na, iade edilmez) yaklaşık 1-2 ay gibi kısa bir sürede vatandaşlık alınabilir tr.harveylawcorporation.com astons.com. Dünyanın en hızlı ikinci vatandaşlık programlarından biridir. Vanuatu pasaportuyla ~130 ülkeye vizesiz seyahat mümkündür.
• Türkiye: 2017’den beri yatırım yoluyla vatandaşlık sunan tek büyük ekonomi. En az 400.000 ABD dolarıdeğerinde gayrimenkul yatırımı ile Türk vatandaşlığı elde edilebilir guideconsultants.com. Ayrıca alternatif olarak bir Türk bankasında 500.000 ABD doları mevduat, 500.000 ABD doları tutarında devlet tahvili/bonosu alımı veya en az 50 kişilik istihdam yaratma yoluyla da vatandaşlık hakkı tanınmaktadır guideconsultants.com. Türkiye, düşük yatırım tutarıyla büyük bir ülkenin pasaportunu sunması bakımından dikkat çekmektedir (program ilk başta $1 milyon iken 250.000 $’a düşürülmüş, 2022’de 400.000 $’a çıkarılmıştır)guideconsultants.com.
• Malta: AB içinde yatırım karşılığı vatandaşlık veren nadir ülkelerden (Malta programı sıkı koşullara tabidir).Malta Bireysel Yatırımcı Programı kapsamında 36 ay ikamet şartıyla 600.000 Avro bağış veya 12 ay ikametle 750.000 Avro bağış yapılması gerekir getgoldenvisa.com. Ayrıca en az 700.000 Avro değerinde gayrimenkul satın alma veya en az yıllık 16.000 Avro kiralama şartı bulunmaktadır getgoldenvisa.com. Bu koşulları sağlayan yatırımcı ~1-3 yıl içinde Malta vatandaşlığı alabilir (AB vatandaşlığı avantajları ile). (Not:Malta programı, AB baskıları nedeniyle bağışların Ulusal Kalkınma ve Sosyal Fonu’na yapıldığı sıkı bir “istisnai naturalizasyon” prosedürü olarak yürütülmektedir.)
• Kuzey Makedonya: Avrupa’da devam eden bir CBI programı. En az 200.000 Avro tutarında devlet fonuna bağış yapma şartı vardır goldenvisas.com. Bu tutar başvuru sahibi ve çekirdek ailesini kapsar. Program yıllık sadece 1.000 başvuru ile sınırlıdır ve ülkenin AB üyelik müzakereleri devam etmektedir goldenvisas.com. (Kuzey Makedonya pasaportu vizesiz Avrupa erişimi bakımından henüz sınırlıdır, ancak AB yolunda olduğu için yatırımcı ilgisi çekmektedir.)
• Mısır: 2020’de yasalaşan yeni vatandaşlık programı. En az 250.000 ABD doları tutarında bağış yapılarak (Merkez Bankası’na devlet hazinesine katkı) Mısır vatandaşlığı elde edilebilir henleyglobal.com. Diğer seçenekler arasında 300.000 ABD doları değerinde devlet projelerinden gayrimenkul alımı veya 500.000 ABD doları banka mevduatı (en az 3 yıl vadeli, faizsiz) gibi yatırımlar da bulunur henleyglobal.com henleyglobal.com. Mısır pasaportu ~9-12 ayda alınabilir.
• Nauru: 2024 sonunda program başlatan küçük bir Pasifik ülkesi. Sadece 105.000 ABD doları bağış(Nauru Sürdürülebilir Kalkınma Fonu’na, iade edilmez) ile tam vatandaşlık vermektedir astons.com. Program çok hızlıdır (~3 ay içinde pasaport alınabilir) astons.com. Nauru vatandaşlığı nispeten sınırlı (~80 ülkeye vizesiz erişim) sağlasa da, düşük maliyetiyle dikkat çekmektedir.

Yukarıdaki ülkeler, resmi yatırımla vatandaşlık programları kapsamında belirli bir para karşılığı (gayrimenkul, hazine bonosu, banka mevduatı veya doğrudan bağış şeklinde) yabancılara vatandaşlık sunmaktadır. Her birinin pasaport gücü, işlem süresi ve koşulları farklılık gösterir. Özellikle Türkiye’nin 400 bin $ gibi bir yatırımla vatandaşlık vermesi, ülkenin ekonomik zorluklar nedeniyle vatandaşlığı ucuz fiyata satması şeklinde eleştirilmiştir. Zira Malta gibi bir AB ülkesi neredeyse 1 milyon $’ı bulan bir katkı ve yatırımla vatandaşlık sağlarken, Türkiye’nin çok daha düşük bir tutar belirlemesi dikkat çekmektedir getgoldenvisa.com guideconsultants.com. Aşağıdaki tabloda listelenen ülkelerin vatandaşlık karşılığı talep ettikleri asgari yatırım tutarı ve yatırım türüözetlenmiştir:

Notlar: Bazı programlarda bağış yerine gayrimenkul yatırımı veya tahvil/mevduat seçenekleri de bulunmaktadır. Tablodaki tutarlar genellikle en düşük yatırım/bağış miktarını göstermekte olup aile üye sayısına göre artış gösterebilir. Özellikle Karayip ülkelerinin 2023-2024 döneminde yaptıkları değişikliklerle bağış tutarlarını 200-250 bin dolar bandına yükselttiklerini belirtmek gerekir goldenvisas.com astons.com. Türkiye’nin 2018-2022 arası 250.000 $ olarak uyguladığı gayrimenkul yatırım tutarı da 2022 itibarıyla 400.000 $’a çıkarılmıştır guideconsultants.com. Bu alandaki rekabet ve uluslararası baskılar nedeniyle program koşulları sık sık güncellenebilmektedir.