Antinatalizm: Hayatı Başlatmamak Bir Seçim Olabilir mi?
Hayatın kendisini sorgulamak, varoluşa eleştirel bir gözle bakmak ve bunun üzerine düşünmek insan olmanın belki de en ilginç yanlarından biri. Bu bağlamda, son yıllarda dikkatimi çeken ama kesinlikle tasvip etmediğim derin felsefi tartışmalar doğuran bir düşünce sadece bilgi vermek maksadıyla anlatıyorum. Bu fikir: Antinatalizm. Kabaca tanımlamak gerekirse antinatalizm, çocuk yapmanın, yeni bir yaşam başlatmanın ahlaki olarak yanlış olduğunu savunan bir felsefi görüştür.
Antinatalizmin Temel Argümanları
Antinatalist düşünceyi savunanlara göre, doğmak başlı başına bir zarar doğurur. Çünkü yaşam kaçınılmaz olarak acı, hayal kırıklığı, hastalık ve ölümle doludur. Dolayısıyla bir kişiyi dünyaya getirmek, onu bu acılara maruz bırakmaktır. Bu düşünceye göre, hiç var olmamak, acı çekme olasılığı olan bir varoluştan daha iyidir.
Bu noktada, Güney Afrikalı filozof David Benatar’ın ismini anmak gerekiyor. Better Never to Have Been: The Harm of Coming into Existence adlı kitabında Benatar, varoluşun kendisinin bir tür kötülük olduğunu ileri sürüyor. Ona göre, doğmamış biri için hem acı yoktur hem de eksiklik hissi yoktur. Ancak doğmuş biri için bu geçerli değildir: Acı kaçınılmazdır.
Benatar’ın asimetrik argümanı şöyle özetlenebilir:
- Acı varlığı kötüdür.
- Haz varlığı iyidir.
- Acı yokluğu iyidir (varlık olmadığında bu iyi bir durumdur).
- Ancak haz yokluğu kötü değildir (çünkü eksiklik hissi yoktur).
Tarihsel ve Kültürel Yansımalar
Aslında antinatalist düşünceler modern zamanlara özgü değildir. Antik Yunan’da Hesiodos, insanların altın çağdan sonra sürekli kötüleştiğini düşünürken, Sofokles şöyle demişti: “Hiç doğmamış olmak en iyisidir.” Budizm’de de yaşam döngüsünden kurtulmayı (nirvana) hedefleyen düşünceler, yaşamı yeniden üretmeye karşı bir duruş içerir.
Modern çağda ise, çevresel krizler, kaynak kıtlığı, iklim değişikliği ve sosyal adaletsizlik gibi sorunlar da antinatalizmi güçlendiren etkenler olarak görülüyor. Örneğin, iklim antinatalizmi, çocuk sahibi olmanın gelecekteki nesillere zarar vereceğini savunur.
Antinatalizme Yönelik Eleştiriler
Elbette antinatalizme karşı güçlü itirazlar da var. En temel karşı argüman, yaşamın sadece acıdan ibaret olmadığı, mutluluk, anlam, sevgi ve başarı gibi olumlu deneyimlerin de olduğunu savunur. Ayrıca, antinatalizmin mutlaklaştırılması, insanlığın devamını imkânsız kılar. Toplumun temel işleyişi açısından da ciddi etik ve pratik sorunlar doğurabilir.
Bir diğer eleştiri, antinatalizmin öznel acı ve mutluluk deneyimlerini evrensel bir norm gibi değerlendirmesi üzerine kuruludur. İnsanlar farklı şekillerde acıyı ve mutluluğu deneyimler; bu nedenle herkes için doğmamak daha iyi midir, bu sorunun yanıtı tartışmalıdır.
Antinatalizmin Günümüzdeki Yeri
Küresel doğum oranlarının bazı ülkelerde düşmesi, genç kuşakların çocuk sahibi olmayı ertelemesi ya da reddetmesi, antinatalist düşüncenin toplumsal düzeyde zemin bulduğunu gösteriyor olabilir. Elbette bu durum sadece felsefi değil; ekonomik, psikolojik ve çevresel etkenlerin de birleşimidir.
Benim bu düşünceye tamamen katıldığımı söylemem mümkün değil. Ancak, antinatalizm bana şu soruyu yeniden düşündürdü: “Yeni bir hayat başlatmak, sadece biyolojik bir refleks mi yoksa etik bir sorumluluk mu?”
Kavram Açıklamaları
- Antinatalizm: Yeni yaşam başlatmanın ahlaki olarak yanlış olduğunu savunan felsefi düşünce.
- Asimetrik argüman: David Benatar’ın, var olmamanın her durumda daha iyi olduğunu savunmak için kullandığı felsefi argüman biçimi.
- Nirvana: Budizm’de doğum-ölüm döngüsünden (samsara) kurtuluş hali.
- İklim antinatalizmi: Gelecekteki çevresel yıkımlar nedeniyle çocuk yapmaya karşı olma duruşu.
