Dipsiz Pinokyo (Bottomless Pinocchio) Kavramı: Gerçeklerin Sürekli Çarpıtılmasına Karşı Bir Uyarı
İnternet sitemiz için hazırladığımız bu açıklayıcı yazıda, Washington Post’un Fact Checker ekibi tarafından ortaya konan ve siyasetçilerin gerçekleri sürekli olarak çarpıtmasını ele alan “Dipsiz Pinokyo” kavramını detaylı bir şekilde inceleyeceğiz. Bu kavramın ne anlama geldiğini, ne zaman ve nasıl ortaya çıktığını, nasıl işlediğini ve neden önemli olduğunu keşfedeceğiz.
Dipsiz Pinokyo Kavramı Nedir?
“Dipsiz Pinokyo” kavramı, Washington Post’un Fact Checker ekibinin, bir siyasetçinin daha önce gerçekliği kontrol edilmiş ve üç veya dört Pinokyo (önemli bir yanlışlık göstergesi) derecesi almış bir iddiayı ısrarla ve defalarca tekrarlaması durumunu tanımlamak için kullandığı bir derecelendirmedir. Bu sürekli tekrar, yanlış bilginin dezenformasyona dönüşmesine yol açabilir.
Pinokyo derecelendirme sistemi, 2011 yılında Amerikalı gazeteci Glenn Kessler tarafından başlatılan Washington Post Fact Checker sütunuyla ortaya çıkmıştır. Amaç, siyasetçilerin konuşmalarındaki gerçekleri incelemek ve “kısmen doğru” veya “çoğunlukla yanlış” gibi derecelendirmeleri Pinokyo görselleriyle daha anlaşılır kılmaktı. Ne kadar çok Pinokyo olursa, o kadar çok hata veya yanlış iddia bulunmuş demektir.
İlk Hangi Kuruluş Kullanmıştır ve Ne Zaman Ortaya Çıkmıştır?
“Dipsiz Pinokyo” derecelendirme kategorisi, Washington Post’un Fact Checker ekibi tarafından 2018 yılında tanıtılmıştır. Bu kategori, özellikle Donald Trump’ın başkanlık döneminde, yanlış iddiaları defalarca tekrarlaması üzerine geliştirilmiştir. Washington Post, Trump’ın bazı iddiaları o kadar çok tekrarladığını belirtmiştir ki, bu durumun kasıtlı bir dezenformasyon kampanyasına dönüştüğü sonucuna varılmıştır.
Nasıl Çalışır?
Dipsiz Pinokyo derecesine ulaşmak için belirlenen kriterler oldukça yüksektir:
- Pinokyo Derecesi: İddianın daha önce Fact Checker tarafından üç veya dört Pinokyo derecesi almış olması gerekmektedir. Üç Pinokyo “önemli gerçek hatası ve/veya bariz çelişkiler” anlamına gelirken, dört Pinokyo “büyük yalanlar” için kullanılır.
- Tekrar Sayısı: İddianın en az 20 kez tekrarlanmış olması şarttır. 20 sayısı, siyasetçinin kendi gerçeklerinin yanlış olduğunun farkında olduğundan şüphe duyulmayacak kadar sağlam bir sayıdır.
Washington Post, bu tür iddiaların bir listesini ayrı bir açılış sayfasında tutmaktadır. Bu derecelendirme, siyasetçinin gerçekleri çarpıtma konusundaki ısrarını ve bu durumun dezenformasyon yaratma potansiyelini vurgulamaktadır.
Neden Bahseder ve Neden Önemlidir?
Dipsiz Pinokyo kavramı, modern siyasi söylemde artan dezenformasyon sorununa dikkat çekmektedir. Bir iddia ne kadar yanlış olursa olsun, sürekli tekrarlandığında kamuoyunda doğruymuş gibi algılanma riski taşır. Bu durum, “yanıltıcı gerçek etkisi” olarak bilinen psikolojik bir olguyla da desteklenmektedir; insanlar, yanlış bilgiyi tekrar tekrar duyduklarında doğru olduğuna inanma eğilimindedirler.
Bu kavramın önemi şunlardan kaynaklanmaktadır:
- Dezenformasyonla Mücadele: Siyasetçilerin kasıtlı olarak yanlış bilgi yaymasını ve bu yolla kamuoyunu manipüle etmesini ifşa etmeyi amaçlar.
- Hesap Verebilirlik: Siyasetçileri söyledikleri sözlerden sorumlu tutarak, doğru bilgiye dayalı bir kamuoyu tartışmasını teşvik eder.
- Medya Okuryazarlığı: Vatandaşların duydukları bilgilere eleştirel yaklaşmalarını ve gerçekleri sorgulamalarını teşvik ederek medya okuryazarlığını artırmayı hedefler.
- Gazetecilik Standartları: Fact-checking kuruluşlarının, sürekli tekrarlanan yanlış iddialarla başa çıkmak için yeni ve daha etkili yöntemler geliştirmesine olanak tanır.
Sonuç olarak, “Dipsiz Pinokyo” kavramı, siyasetçilerin gerçekleri çarpıtma stratejilerine karşı bir uyarı görevi görmektedir. Bu, sadece yanlış bilgiyi tespit etmekle kalmayıp, aynı zamanda bu yanlış bilginin neden ve nasıl yayıldığını anlamamıza yardımcı olan önemli bir araçtır.
