Stephen Van Evera özellikle saldırganlık, savaşların nedenleri ve yanlış inançların savaş üzerindeki etkisi konularında uluslararası ilişkiler kuramına önemli katkılarda bulunmuştur. Aşağıda onun temel teori ve katkılarını detaylı biçimde ele alıyorum:

Savaşların Nedenleri: Yanlış İnançlar Teorisi

Stephen Van Evera – 1999

Causes of War: Power and the Roots of Conflict Eseri Üzerinden Stratejik Bir Analiz

🧭 Genel Kavramın Adı

Yanlış İnançlar Teorisi (Theories of Misperception in the Causes of War)
Stephen Van Evera’nın yaklaşımı, savaşların önemli bir kısmının devletlerin gerçekliği yanlış değerlendirmesi, abartılı tehdit algıları geliştirmesi veya saldırının getireceği faydayı abartmaları nedeniyle çıktığını savunur. Bu teori aynı zamanda “Offense-Defense Theory” bağlamında da değerlendirilir.

👤 Teoriyi Öne Süren Kişi

Stephen Van Evera (d. 1953)
Massachusetts Institute of Technology (MIT) Uluslararası İlişkiler Profesörü. Realist teori geleneğine bağlı, ancak klasik realizmin aksine savaşların irrasyonel temellerini sorgulayan bir çizgidedir. Van Evera, özellikle savaşların çoğunun kaçınılabilir olduğunu savunarak dikkat çeker.

🗓 İlk Ortaya Atılış Yılı

1999
Bu teorik çerçeve, 1999 yılında yayımlanan kitabında sistematik şekilde ortaya konmuştur. Daha önce 1984 tarihli doktora tezinde (Cornell Üniversitesi) bu fikirlerin temelleri yer alır.

📘 Kitap ve Orijinal Başlık

• Kitap Başlığı: Causes of War: Power and the Roots of Conflict
• Yayınevi: Cornell University Press
• Yayın Yılı: 1999
• Öne Çıkan Teorik Kavramlar:
  • Misperception (Yanlış Algı)
  • Cult of the Offensive (Saldırı Kültü)
  • Offense-Defense Balance (Saldırı-Savunma Dengesi)
  • Preventive War Temptation (Önleyici Savaş Eğilimi)

🎯 Teorinin Temel İçeriği

Van Evera, savaşların çoğunun şu dört yanlış inançtan kaynaklandığını ileri sürer:

1. Saldırının Kazanım Sağlayacağı İnancı

Devletler, saldırgan davranışların kendilerine daha fazla çıkar sağlayacağını düşündüklerinde savaş eğilimleri artar.

2. Savaşın Kolay ve Kısa Süreceği İnancı

Savaşın maliyetlerinin düşük olacağı ve kolayca zafer elde edileceği sanrısı, savaş kararını kolaylaştırır.

3. Rakibin Gücünün veya Kararlılığının Yanlış Değerlendirilmesi

Devletler karşı tarafın caydırıcılığını hafife aldıklarında savaş kaçınılmaz hâle gelebilir.

4. Rakiplerin Düşmanca Niyetler Taşıdığına Dair Abartılı İnanç

Güvenlik ikilemi ve tehdit algısı, aslında savunmacı niyetlerle hareket eden devletlerin bile saldırgan olarak algılanmasına yol açabilir.

🧠 İlgili Teorik Bağlam: Saldırı-Savunma Dengesi (Offense-Defense Balance)

Van Evera’ya göre uluslararası sistemde saldırının savunmaya göre avantajlı olduğu dönemlerde savaş olasılığı artar. Bu da askeri teknoloji, coğrafya, stratejik doktrin gibi faktörlerle belirlenir.

🧪 Tarihten Uygulama Örnekleri

1. I. Dünya Savaşı – Saldırı Kültü (The Cult of the Offensive)

• Van Evera’ya göre savaş, Avrupalı güçlerin saldırının kaçınılmaz ve avantajlı olduğuna dair yanlış inançlarından kaynaklanmıştır.
• Schlieffen Planı gibi saldırgan askeri stratejiler buna örnektir.

2. Vietnam Savaşı – Kolay Zafer Yanılgısı

• ABD yönetimi, savaşın hızlı ve düşük maliyetli olacağına dair yanlış kanaatlerle savaşa girmiştir.
• Savaşın uzunluğu ve yıpratıcı doğası öngörülememiştir.

3. Irak’ın Kuveyt’i İşgali – Yanlış Algı

• Saddam Hüseyin’in uluslararası tepkiyi hafife alması ve ABD’nin caydırıcılığını göz ardı etmesi savaşa yol açmıştır.

🔬 Teorik Katkısı ve Özgünlüğü

• Kültürel ve Psikolojik Unsurların Vurgusu:
  Savaş kararlarının rasyonel aktör varsayımı dışında da değerlendirilebileceğini göstermiştir.
• Savunmacı Realizm Açılımı:
  Van Evera, yapısal realizmin “güç arayışı doğaldır” tezine karşı çıkar; devletlerin yanlış inançlarla savaşa girdiğini savunur.
• Savaşların Kaçınılabilirliği Tezi:
  Bu teoriye göre savaşların çoğu zorunlu değil, yanlış kararların ürünüdür.

📝 Akademik Eleştiriler

• Ampirik Sınırlılık: Eleştirmenler, yanlış inançların ölçülmesinin güçlüğüne dikkat çeker.
• Davranışsal Kuramla Bağlantı Eksikliği: Karar alma psikolojisiyle tam entegre değildir.
• Niyet ve Kapasite Ayrımı: Her yanlış inanç savaşa yol açmaz; karşı tarafın kapasitesi de önemlidir.

🔚 Sonuç

Stephen Van Evera’nın “Yanlış İnançlar” teorisi, savaşların çoğunun kaçınılabilir olduğu ve bunların büyük kısmının yanlış algıların sonucu olduğu tezini işler. Bu bakış açısı, klasik realizmin güce dayalı zorunluluk anlatısını sorgular ve daha esnek, analiz edilebilir bir çerçeve sunar. Uluslararası ilişkiler literatüründe savaşların nedenleri üzerine yapılan çalışmalarda kilit bir referans noktasıdır.