Dünya Coğrafyasında Tek, Çift ve Üç Hörgüçlü Develer

Develerin hörgüç sayılarına göre farklı türlere ayrıldığını ve bu türlerin belirgin biçimde “coğrafyaya göre dağıldığını” gördüğümde, aslında bu hayvanların ne kadar güçlü bir çevresel uyum becerisine sahip olduğunu bir kez daha anlıyorum. Aşağıda tek hörgüçlü, çift hörgüçlü ve az da olsa kayıtlara geçmiş üç hörgüçlü develerin hangi bölgelerde görüldüğünü özetliyorum.

Tek Hörgüçlü Deve (Dromedary)

Tek hörgüçlü develer, dünya üzerindeki deve nüfusunun büyük çoğunluğunu oluşturuyor. Bu türün yayılım haritası oldukça geniş.

Görüldüğü bölgeler:

• Kuzey Afrika: Özellikle Sahra çevresi, Sudan, Somali, Etiyopya.
• Orta Doğu ve Arap Yarımadası: Suudi Arabistan, Katar, BAE, Umman, Yemen.
• Güney Asya: Hindistan’ın batısı (Rajasthan), Pakistan.
• Doğu Afrika: Kenya ve Tanzanya’nın yarı kurak bölgeleri.
• Avustralya: 19. yüzyılda getirilen dromedarlar, bugün dünyanın en büyük “vahşi deve” popülasyonunu oluşturuyor.

Bu türün yaygınlığını belirleyen temel etken, sıcak ve aşırı kurak iklimlere dayanıklı yapısıdır.

Çift Hörgüçlü Deve (Bactrian / İki Hörgüçlü)

Çift hörgüçlü develer iklim olarak tek hörgüçlülerin tam zıttı sayılabilecek coğrafyalarda yaşıyor. Soğuk, rüzgarlı, karasal iklimlere uyum sağladıklarından yaşadıkları alan daha sınırlı.

Görüldüğü bölgeler:

• Orta Asya’nın iç kesimleri
  • Moğolistan
  • Kazakistan
  • Çin’in Sincan (Xinjiang) bölgesi
• İran’ın kuzeydoğusu
• Afganistan’ın yüksek ve soğuk platoları

Bu deve türü, kışın -40°C’lere kadar düşen sıcaklıklara dayanabilmesiyle tanınıyor. Çift hörgüçleri yağ depolama ve soğukta enerji sağlama açısından avantaj yaratıyor.

Vahşi Bactrian Devesi (Çift Hörgüçlü – Yabani Form)

Sayısı çok az olan vahşi Bactrian develer, evcil türlerinden farklı bir genetik yapıya sahip.

Görüldüğü bölgeler:

• Gobi Çölü (Çin – Moğolistan sınırı)
• Taklamakan Çölü’nün bazı bölümleri

Dünya üzerindeki en nadir büyük memelilerden biri olarak kabul ediliyor.

Üç Hörgüçlü Deve İddiaları (Mit – Efsane – Yanlış Yorum)

Bilimsel olarak tanımlanmış üç hörgüçlü bir deve türü yok. Ancak halk arasında zaman zaman üç hörgüçlü deve anlatılarıyla karşılaşıyorum. Bu iddialar genellikle:

• Yanlış görülmüş bir gebelik şişliği,
• Çift hörgüçlü bir devenin hörgüçlerinin arasında belirgin bir yükseklik farkı,
• Mitolojik tasvirler
• Orta Asya halk hikâyeleri

gibi sebeplerden kaynaklanıyor. Zoolojik literatürde böyle bir tür yer almıyor.

Kısa Sonuç

Hörgüç sayısı arttıkça develerin yaşadığı coğrafyanın soğukla ilişkisi de artıyor. Tek hörgüçlüler sıcak çöllerde, çift hörgüçlüler soğuk ve rüzgarlı bozkırlarda yaşıyor. Üç hörgüçlü deve ise bilimsel olarak var olan bir tür değil; daha çok folklorik bir anlatıdan ibaret.