Milyonlarca Kitabın Dijitalleştirilip İmha Edildiği Operasyon: Anthropic’in "Project Panama" Süreci
Operasyonun Arka Planı ve Ortaya Çıkışı
Büyük dil modellerinin (LLM) eğitimi, milyarlarca kelimelik yüksek kaliteli metin verisine ihtiyaç duymaktadır.İnternet üzerindeki açık kaynaklı verilerin sınırına ulaşılmasıyla birlikte teknoloji şirketleri, kurgusal ve kurgusal olmayan basılı edebiyat eserlerine yönelmiştir.
Anthropic tarafından geliştirilen "Claude" adlı yapay zeka modelinin eğitim süreçleri, yazarlar (Andrea Bartz, Charles Graeber ve Kirk Wallace Johnson) ve yayıncılar tarafından açılan telif hakkı davaları (Bartz v. Anthropic vb.) kapsamında incelenirken, mahkeme dosyalarındaki gizlilik kararlarının kaldırılmasıyla şirket içi gizli bir operasyon olan "Project Panama" (Panama Projesi) kamuoyuna yansımıştır (Prakash, 2025). Mahkeme tutanaklarına giren şirket içi belgelere göre proje, "dünyadaki tüm kitapları satın alıp imha ederek dijitalleştirme" hedefiyle kurgulanmış endüstriyel ölçekli bir veri toplama operasyonudur (Belanger, 2026).
"Project Panama" Nasıl İşledi?
Operasyon, doğrudan internet üzerinde dijital kopyası bulunmayan, özellikle 1920 ile 1980 yılları arasında basılmış,baskısı tükenmiş (out-of-print), nadir veya eski eserleri de kapsayan milyonlarca kitabın fiziki olarak toplanması üzerine inşa edilmiştir:
Tedarik ve Satın Alma: Anthropic, dikkat çekmemek adına işlemleri üçüncü taraf aracılar ve lojistik taşeronlar üzerinden yürütmüştür. İkinci el kitapçılardan, kütüphane tasfiyelerinden, toptancılardan ve küresel tedarikçilerden paletler dolusu basılı kitap toplu olarak satın alınmıştır. Bu tedarik süreci için on milyonlarca dolarlık bir bütçe ayrılmıştır (Pressman, 2026).
Operasyonun Yönetimi: Şirket, bu süreci yönetmesi için daha önce Google Books (Google Kitaplar) projesinin kitap tarama operasyonlarında üst düzey görev almış olan Tom Turvey’i işe almıştır.
Parçalama ve Tarama (Destructive Scanning): Depolara getirilen milyonlarca kitabın yüksek hızlı endüstriyel tarayıcılardan (scanner) hatasız ve hızlı geçebilmesi için cilt sırtları hidrolik giyotinlerle kesilmiştir. Sayfaları birbirinden ayrılan kitaplar, optik karakter tanıma (OCR) teknolojisiyle saniyeler içinde dijital metin dosyalarına dönüştürülmüştür.
İmha Süreci: Maliyetli depolama süreçlerinden kaçınmak ve operasyonun hızını kesmemek amacıyla, taranması tamamlanan milyonlarca kitabın sayfaları kağıt hamuru yapılmak üzere geri dönüşüm ve imha tesislerine gönderilmiştir (Belanger, 2026).
Korsan Veri Tabanları ve "Gölge Kütüphaneler"
Mahkeme belgeleri, fiziksel kitap imhasının yanı sıra dijital korsanlık boyutunu da kayıt altına almıştır. Haziran 2024'te Yargıç William Alsup'un baktığı davada ortaya çıkan delillere göre Anthropic'in kurucu ortaklarından Ben Mann, 2021 ve 2022 yıllarında Library Genesis (LibGen), Books3 ve Pirate Library Mirror (PiLiMi) gibi yasa dışı "gölge kütüphanelerden" (shadow libraries) en az 7 milyon korsan kitabı BitTorrent protokolü üzerinden bizzat indirerek model eğitim havuzuna dahil etmiştir (Prakash, 2025). Project Panama, bu korsan kütüphanelerde dahi bulunmayan eserleri elde etmek için devreye sokulmuştur.
Uluslararası Kamuoyundaki Tepkiler ve Eleştiriler
Operasyonun detaylarının basına yansıması, yayıncılık dünyasında, akademide ve kültür mirası savunucuları arasında geniş çaplı eleştirilere neden olmuştur:
Kültürel Mirasın Yok Edilmesi: Kütüphaneciler ve tarihçiler, özellikle baskısı olmayan, nadir ve eski kitapların fiziki nüshalarının giyotinle kesilip kağıt hamuruna dönüştürülmesini, geri döndürülemez bir kültürel yıkım olarak nitelendirmiştir. Dijital kopyaların, bir kitabın kağıt dokusu, kenar notları (marginalia), baskı tekniği ve tarihsel bağlamı gibi fiziksel kanıtlarını taşıyamayacağı vurgulanmıştır.
Yazarlar Birliği ve Yayıncıların Tepkisi: Amerika Yazarlar Birliği (Authors Guild) ve büyük yayınevleri,yazarların yıllarca emek vererek ürettiği eserlerin izinsiz ve telifsiz şekilde ticari bir yapay zeka ürününü beslemek için kullanılmasını "tarihin en büyük entelektüel mülkiyet gaspı" olarak tanımlamıştır.
Anthropic’in Hukuki Savunması
Kamuoyu tepkilerine ve mahkemedeki suçlamalara karşı Anthropic’in ortaya koyduğu savunma stratejisi şu temel argümanlara dayanmaktadır:
Adil Kullanım (Fair Use) Doktrini: Şirket, ABD Telif Hakkı Yasası'ndaki "Adil Kullanım" ilkesine sığınmaktadır. Savunmaya göre kitaplar, içlerindeki metinleri olduğu gibi yeniden yayınlamak veya satmak için değil, yapay zeka modeline insan dilinin istatistiksel örüntülerini öğretmek amacıyla ("dönüştürücü kullanım" / transformative use) taranmıştır.
Mülkiyet Hakkı ve "İlk Satış Doktrini": Project Panama kapsamında imha edilen kitapların parasının ödenerek yasal yollarla satın alındığı belirtilmiştir. ABD'deki "İlk Satış Doktrini" (First Sale Doctrine) uyarınca, fiziksel bir kitabı satın alan kişinin o nüshayı imha etme veya geri dönüşüme gönderme hakkına sahip olduğu, bu eylemin tek başına telif hakkı ihlali oluşturmadığı savunulmuştur.
Korsan İndirmeler Konusundaki Uzlaşma: Yargıç William Alsup, fiziksel olarak satın alınan kitapların taranmasını "adil kullanım" kapsamında değerlendirmeye açık kapı bırakırken, torrent sitelerinden indirilen milyonlarca korsan kitap için bu savunmayı reddetmiştir (Prakash, 2025). Köşeye sıkışan Anthropic, korsan kitap indirme suçlamalarıyla ilgili davacı yazarlarla yaklaşık 1.5 milyar dolarlık bir uzlaşma (settlement) yoluna gitmeyi kabul etmiştir (Belanger, 2026).
Kaynakça ve İleri Okuma (Bölüm 1)
Bartz et al. v. Anthropic PBC, No. 3:24-cv-05417 (N.D. Cal. 2025).
Belanger, A. (2026, Ocak 27). Anthropic spent millions buying physical books just to chop them up and feed them to Claude. Ars Technica.
Prakash, P. (2025, Haziran 26). Internal documents show how Anthropic scanned millions of books under 'Project Panama'. Fortune.
Pressman, A. (2026, Ocak 26). Inside Project Panama: Anthropic’s secret operation to scan and destroy millions of books. The Washington Post.
United States Copyright Office. (2025). Copyright and Artificial Intelligence: Training and Fair Use Report. U.S.Government Publishing Office.