Bedri Yılmaz

Uçak Gemisi Nedir ve Ne İşe Yarar?

Uçak gemileri, harekât sahasına yakın hareket eden yüzer hava üsleri olarak tanımlanabilir. Bu dev gemiler, savaş uçakları ile erken uyarı ve nakliye uçakları, helikopterler gibi hava araçlarını deniz üzerinde taşıyarak, bir ülkenin hava gücünü karadan çok uzak mesafelere projeksiyon etmesini sağlar . Başka bir deyişle, uçak gemileri sayesinde savaş uçaklarının menzili ve bölgede kalış süreleri artırılır; böylece denizaşırı operasyonlarda süreklilik ve etki gücü sağlanır. Tarihsel olarak uçak gemileri, II. Dünya Savaşı’ndan bu yana deniz hakimiyetinin ve stratejik caydırıcılığın sembolühaline gelmiştir. Özellikle açık okyanuslarda ve denizaşırı çıkarları olan devletler için, bir kriz bölgesine kendi topraklarından bağımsız şekilde hava gücü ulaştırmak uçak gemileri sayesinde mümkün olabilmektedir.

Uçak gemilerinin sağladığı en önemli avantaj “küresel erişim” kabiliyetidir. Bir uçak gemisi, üzerinde konuşlu uçak filosuyla dünya okyanuslarının herhangi bir noktasında varlık göstererek, ülkesinin çıkarlarını koruyabilir veya güç projeksiyonu yapabilir. Bu yönüyle uçak gemileri, büyük güç olma iddiasındaki ülkelerin donanmalarında gördüğümüz en komplike ve prestijli platformlardır . Örneğin günümüzde ABD Donanması, 11 adet nükleer tahrikli süper uçak gemisiyle dünyada bu alanda başı çekmektedir . Çin, büyüyen donanmasıyla kendi uçak gemilerini inşa etmeye başlamış; Birleşik Krallık, Fransa, Hindistan, Rusya, İtalya, İspanya gibi sınırlı sayıdaki ülke de çeşitli büyüklük ve kapasitede uçak gemilerine veya benzer kapasitede gemilere sahiptir. Bu gerçek, uçak gemilerinin yaygın bir savunma aracı olmaktan ziyade, ancak belirli stratejik ihtiyaçları ve ekonomik gücü olan devletlerin tercihi olduğunu göstermektedir .

Uçak Gemisi Görev Grubu ve Destek Unsurları

Tek bir uçak gemisi, üzerinde onlarca uçak barındırsa dahi, açık denizde tek başına operasyon yapamaz. Çok büyük boyutlarına ve gücüne rağmen, bir uçak gemisi kendi kendini tüm tehditlere karşı koruyacak kapasitede değildir . Nitekim savunma analistleri “uçak gemisi tek başına bir gemi demek değildir” diyerek, böyle bir platformun bir “uçak gemisi görev grubu” (ya da görev kuvveti) içinde anlam kazandığını vurgular . Bir uçak gemisinin emniyetle görev yapabilmesi için etrafında onu koruyan ve destekleyen birçok başka savaş gemisi bulunur. Bu kapsamda tipik bir uçak gemisi görev kuvvetinin bileşenleri şu şekilde sıralanabilir :

Uçak Gemisi ve Hava Grubu: Uçak gemisinin kendisi ve üzerinde konuşlu hava unsurları (savaş uçakları, erken ihbar ve elektronik karıştırma uçakları, helikopterler vb.). Görev grubunun merkezinde yer alır.
Muhripler/Fırkateynler: Uçak gemisine eşlik eden güdümlü füze destroyeri ve fırkateyn sınıfı savaş gemileri. Bunlar gemiyi düşman uçak, füze veya insansız araç saldırılarından korumak için gelişmiş hava savunma sistemleriyle donatılmıştır. Aynı zamanda denizaltı savunma harbi ve suüstü harp kabiliyetleri de bulunur.
Denizaltılar: Gizlilik içinde hareket ederek görev grubuna eşlik eden denizaltılar, düşman denizaltılarına ve suüstü gemilerine karşı koruma sağlar; gerektiğinde keşif ve gözetleme yapar.
Lojistik Destek Gemileri: Uçak gemisi ve eskortlarının uzun süre operasyon yapabilmesi için ikmal gemileri (yakıt tankeri, mühimmat ikmal gemisi, kumanya ve parça tedarik gemileri vb.) görev grubuna dahil olur. Nükleer tahrikli gemiler yakıt ikmaline daha az ihtiyaç duysa da personel erzakı ve cephane için yine desteğe muhtaçtır.
Komuta-Kontrol Unsurları: Gerektiğinde görev kuvvetine bağlı bir komuta gemisi veya uçak gemisinin kendisinde bulunan komuta-kontrol merkezi, filonun koordinasyonunu sağlar. Ayrıca bazı görev gruplarında hava erken uyarı (AWACS) uçakları veya helikopterleri sürekli devriye halinde bulunarak grubun etrafındaki 200-300 km’lik alanı gözetler .

Bu unsurlar hep birlikte bir Uçak Gemisi Görev Gücü oluşturur ve entegre şekilde hareket eder. Görev gücünün amacı, uçak gemisinin savunmasız noktalarını kapatmak ve ona 360 derece koruma sağlamaktır. Örneğin, emekli Hava Korgeneral Erdoğan Karakuş, ortalama 60 uçak taşıyan bir uçak gemisinde bu uçakların yarısının sadece geminin kendisini korumakla yükümlü olduğunu; ayrıca radar uçakları, elektronik karıştırma uçakları, birden fazla refakat gemisi ve denizaltı gerektiğini belirtmiştir . Kısacası uçak gemisi hiçbir zaman tek başına seyretmez; onu koruyan uçaklar ve gemiler olmadan böylesi büyük bir gemi, modern harp ortamında kolay bir av haline gelebilir .

Hangi Ülkeler Uçak Gemisi Kullanır ve Neden?

https://www.bedriyilmaz.com/bilgi/mavi-su-donanmasi/

Yukarıdaki tablo, uçak gemilerinin kullanımının yüksek maliyetli ve karmaşık bir işbirliği gerektirdiğini gösteriyor. Dolayısıyla, günümüzde uçak gemisi işletmek her devletin altından kalkabileceği bir yük değildir. Bu platformlar daha çok okyanuslara kıyısı olan, ekonomik gücü yüksek ve küresel ölçekte askeri çıkarları bulunan ülkelertarafından tercih edilir .

Örneğin: Amerika Birleşik Devletleri, Pasifik ve Atlantik’teki geniş çıkar alanları ve dünya genelindeki askeri varlığı nedeniyle tam 11 adet süper uçak gemisi işletmektedir. Bu gemiler sayesinde ABD, Ortadoğu’dan Uzakdoğu’ya kadar pek çok krize kendi topraklarından bağımsız müdahil olabilmiştir (örneğin 1991 Körfez Savaşı’nda ve 2000’ler boyunca Orta Doğu’daki operasyonlarda ABD uçak gemileri kritik rol oynamıştır). Benzer şekilde, Birleşik Krallık ve Fransa gibi eski sömürge imparatorlukları ellerindeki uçak gemilerini denizaşırı çıkarlara hızlı müdahale edebilmek için kullanmaktadır. Hindistan ve Çin ise birer yükselen güç olarak, hem prestij göstergesi hem de bölgesel güç projeksiyonu aracı olarak uçak gemileri inşa etmektedir. Çin’in Type-003 Fujian adlı 80.000 tonluk yeni gemisi bu on yılın sonunda hizmete girecek şekilde planlanmıştır . İtalya ve İspanya gibi ülkeler ise aslında amfibi hücum gemisi sınıfından hafif uçak gemilerine sahiptir; bunlar daha çok helikopter ve dikine kalkış yapabilen kısa menzilli uçakları (ör. AV-8B Harrier veya F-35B) taşıyarak bölgesel krizlerde rol almayı hedefler.

Genel bir kriter olarak, uçak gemisine sahip ülkelerin ya küresel polislik rolü üstlenmiş süper güçler ya da en azından uzak deniz aşırı operasyon ihtimali olan bölgesel güçler olduğu söylenebilir . Buna karşılık, ne coğrafi konumu ne de dış politika hedefleri böyle bir platform gerektirmeyen ülkeler, uçak gemilerine yatırım yapmayı tercih etmezler. Örneğin, Almanya gibi ekonomik bakımdan güçlü fakat askeri açıdan savunma ağırlıklı bir strateji izleyen ülkelerde uçak gemisi planları gündemde değildir. Benzer şekilde, Türkiye gibi çevresi görece daha dar denizlerle çevrili ve tehdit algısı daha ziyade yakın kara havzalarına odaklı bir ülkenin uçak gemisine ihtiyacı olup olmadığı sıkça tartışılmaktadır. Nitekim 2010’larda Türk Deniz Kuvvetleri komuta kademesinin 2030’lu yıllarda bir uçak gemisi hedefi dillendirmesi üzerine “Türkiye uçak gemisi almalı mı?” sorusu gündeme gelmiş; fakat pek çok uzman bu fikre şüpheyle yaklaşmıştır . Şimdi Türkiye özelinde bu konuyu coğrafi, askerî ve ekonomik boyutlarıyla irdeleyelim.

Türkiye’nin Coğrafi ve Stratejik Konumu

Türkiye, üç tarafı denizlerle çevrili bir ülke olsa da bu denizler okyanus genişliğinde açık ufuklar değil, doğal sınır niteliğinde iç denizlerdir. Kuzeyde Karadeniz, batıda Ege Denizi ve güneyde Doğu Akdeniz, hepsi nispeten sınırlı alanlar olup, bir okyanus ortamının aksine etrafı kara parçalarıyla çevrilidir. Bu coğrafi gerçek, Türkiye’nin olası askeri operasyon coğrafyalarını da sınırlar. Türkiye’nin güvenlik tehditleri veya çıkar çatışması yaşayabileceği bölgeler incelendiğinde, neredeyse tamamı Türkiye ana karasına yakın bölgeler olarak karşımıza çıkar:

Batıda Ege Denizi ve Yunanistan: İki ülke kıyıları arasında en dar mesafe birkaç kilometreye kadar düşmektedir; birçok Yunan adası Türk ana karasına yakındır. Ege, büyük bir uçak gemisinin manevra yapması için dardır ve kara konuşlu savaş uçaklarının menzili içindedir.
Güney ve güneydoğuda Suriye, Irak, İran: Bu ülkelerle Türkiye kara sınırına sahiptir. Türk Hava Kuvvetleri’nin Güneydoğu Anadolu’daki üslerinden kalkacak jetler, bu bölgelere zaten kolaylıkla erişebilmektedir. Bir uçak gemisinin sağlayacağı ilave menzil avantajına ihtiyaç duyulmamaktadır.
Kuzeydoğuda Ermenistan, Gürcistan ve kuzeyde Rusya (Karadeniz): Karadeniz sahildar ülkeler Montreux Boğazlar Sözleşmesi’ne tabidir. Türkiye’nin Karadeniz’de bir uçak gemisi konuşlandırması durumunda bile, bu gemi Karadeniz dışına serbestçe çıkamayacaktır – zira Montreux Sözleşmesi uçak gemilerinin boğazlardan geçişini kesin olarak yasaklamıştır . Kaldı ki Karadeniz coğrafi olarak sınırlı ve kıyıdan kolaylıkla kontrol edilebilen bir denizdir; Türkiye zaten kendi kıyı savunması ve hava kuvvetleriyle bu bölgedeki güç dengelerini yönetebilmektedir.
Güneybatıda Doğu Akdeniz: Türkiye, Doğu Akdeniz’de deniz yetki alanları konusunda bazı anlaşmazlıklar yaşasa da (özellikle Yunanistan ve GKRY ile), bu bölgeler de Türkiye’nin güney kıyılarından rahatlıkla ulaşılabilir mesafelerdedir. İncirlik, Dalaman gibi hava üslerinden kalkan Türk jetleri Doğu Akdeniz’in tamamına erişebilir. Libya gibi daha uzak bir kıyı dahi, Türk Hava Kuvvetleri tanker uçak desteğiyle erişim sağlayabildiği bir yerdir .

Bu tablo gösteriyor ki Türkiye’nin etrafındaki potansiyel çatışma bölgeleri, karşı kıyıya bir taş atımı mesafede ya da doğrudan kara komşuluğunda olduğu için, buralara güç projeksiyonu yapmak adına uçak gemisi gibi bir platform bir zorunluluk teşkil etmemektedir . Emekli Hava Korgeneral Orhan Köse’nin ifadeleriyle, Anadolu coğrafyası zaten “adeta bir uçak gemisi gibi” stratejik konumdadır; Türk Hava Kuvvetleri envanterindeki havada yakıt ikmal uçakları sayesinde Türkiye, çevre coğrafyaların tamamına hava gücünü ulaştırabilmektedir . Dolayısıyla Türkiye’nin ne Atlas Okyanusu’nda ne de Uzakdoğu’da uzak bir adada çıkar sağlamak gibi bir hedefi olmadığı sürece, coğrafi açıdan bir uçak gemisi ihtiyaç listesinde üst sıralarda yer almamaktadır.

Donanma Kapasitesi ve Teknolojik Birikim

Bir uçak gemisine sahip olmanın getireceği en büyük zorluklardan biri de onu destekleyecek donanma unsurlarının yeterliliğidir. Yukarıda uçak gemisi görev grubu bölümünde değindiğimiz üzere, uçak gemisinin etkin kullanımı için güçlü bir refakatçi filo gerekir. Peki Türkiye Donanması bu açıdan yeterli midir? Mevcut duruma baktığımızda Türkiye’nin deniz gücünün halen kıyı odaklı ve sınırlı ölçekte olduğunu görüyoruz.

Türk Deniz Kuvvetleri envanterinde modern fırkateynler ve denizaltılar bulunmakla birlikte, hava savunma destroyeri veya kruvazör sınıfında, okyanuslarda uzun menzilli savunma yapabilecek gemiler henüz bulunmamaktadır . Türkiye, MİLGEM projesiyle milli korvet ve firkateynler geliştirmiş olsa da, gerçek anlamda bir uçak gemisini koruyacak kapasiteli destroyer sınıfı gemiler için TF-2000 projesi henüz planlama aşamasındadır. Yine denizaltı filosu, havadan bağımsız tahrik kabiliyetine sahip modern denizaltılarla güçlense de (Reis sınıfı), bunlar nükleer tahrikli denizaltıların sunduğu okyanus aşırı sürekli devriye imkanına sahip değillerdir. Dolayısıyla, Türkiye bugün bir uçak gemisini göreve çıkarsa, onu korumak için donanmasının önemli bir kısmını seferber etmek zorunda kalacaktır. Bir savunma sanayii değerlendirmesine göre, tek bir uçak gemisini korumak için “nereden baksanız donanmamızın yarısını gözden çıkarmamız gerekiyor,” ve mevcut filodan bu eskortları ayırdığınızda başka görevler için geride pek bir şey kalmamaktadır .

Dahası, Türkiye’nin hiç destroyeri olmadığı için bu görev grubu için gereken unsurları önce inşa etmek veya satın almak gerekecektir . Bu da mevcut projelere ek olarak yeni ve maliyetli projeler anlamına gelir. Kısacası Türkiye’nin mevcut donanma yapısı, bir uçak gemisi grubunu desteklemek için yetersizdir . Önümüzdeki on yılda TF-2000 hava savunma muhripleri hayata geçse bile, tek başlarına bir uçak gemisine eşlik edecek tüm unsurları karşılamaya yetmeyecektir.

Teknoloji ve bilgi birikimi açısından da durum benzer bir zorluk içeriyor. Uçak gemileri, tersane inşa kapasitesinden gemi makinelerine, katapult ve frenleme sistemlerinden hassas radar ve hava trafik kontrol yeteneklerine kadar pek çok ileri teknolojiyi gerektirir. Türkiye’nin şimdiye kadar inşa ettiği en büyük savaş gemisi, 27.000 tonluk TCG Anadoluamfibi hücum gemisidir. Bu gemi bile İspanya’dan alınan lisansla yapılmış ve aslında bir uçak gemisi değil, helikopter ve hovercraft taşıyabilen bir çıkartma gemisidir . Nitekim TCG Anadolu’nun inşası sırasında dahi bazı kritik parçalar (tahrik sistemleri, asansör mekanizmaları gibi) yurtdışından temin edilmiştir. 60-70 bin tonluk gerçek bir uçak gemisini milli imkanlarla tasarlayıp üretmek, Türkiye’nin gemi inşa endüstrisinin henüz tecrübe etmediği ölçekte bir adımdır. Bu nedenle resmi makamlardan da zaman zaman “güç sistemleri ve uçak teknolojisi gibi kritik alanlarda dışa bağımlılık sürdükçe bu hedef için zamana ve yatırıma ihtiyaç olduğu” yönünde açıklamalar gelmektedir . Örneğin, Türkiye Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanlığı da 2025 başında yaptığı bir açıklamada, uçak gemisi projesi için kritik alanlarda dışa bağımlılığın sürdüğünü ve hedeflere ulaşmak için daha fazla zamana ve yatırıma ihtiyaç olduğunuvurgulamıştır . Bu da gösteriyor ki teknoloji boyutunda da Türkiye’nin hemen yarın bir uçak gemisi yapıp tam kapasite işletmeye başlaması gerçekçi değildir.

Ekonomik Maliyet ve Öncelikler

Uçak gemileri ve beraberindeki görev grubunun belki de en caydırıcı tarafı, olağanüstü yüksek maliyetleridir. Bu maliyetleri birkaç kalemde ele alabiliriz:

İnşa Maliyeti: Amerikan Donanması’nda kullanılan Nimitz veya Gerald R. Ford sınıfı süper uçak gemilerinin inşa maliyeti gemi başına $8–10 milyar civarındadır . Daha küçük tonajlı konvansiyonel tahrikli bir gemi inşa etmek bile milyarlarca doları bulmaktadır. Savunma analisti Osman Başıbüyük’ün belirttiği üzere, 75-80 uçak kapasiteli bir gemiyi üretmek 8-9 milyar dolar gerektirir ve bu sadece başlangıçtır .
Uçak ve Teçhizat Maliyeti: Geminin kendisi kadar, üzerine konuşlandırılacak uçakların temini de devasa bir gider kalemidir. Örneğin 20 adet modern savaş uçağından oluşan bir filo satın almak (F-35B gibi kısa kalkış dikine iniş yapabilen uçaklar dahil) en az $3–4 milyar tutacaktır . Ayrıca bu uçakların mühimmatları, yedek parçaları ve gemide kullanılacak özel donanımlarının tedariki de milyar dolarlar seviyesindedir .
Görev Grubu Unsurları: Yukarıda değindiğimiz üzere, bir uçak gemisini korumak için yeni fırkateyn, destroyer, denizaltı, ikmal gemisi gibi platformlara ihtiyaç duyulacaktır. Türkiye’nin mevcut gücünü yarı yarıya bu göreve ayırmasının bile yetmeyeceği düşünüldüğünde, ilave gemi inşa programlarıyla filonun büyütülmesi gerekir. Bu kapsamda uzmanlar, tam teşekküllü bir uçak gemisi görev grubunu sıfırdan oluşturmanın maliyetini 20–25 milyar dolar düzeyinde tahmin etmektedir . Nitekim savunma sanayi uzmanı Anıl Şahin, bir uçak gemisi görev grubunun inşasının “neredeyse 20-25 milyar doları bulacağını” ve bunun bile en iyi ihtimalle 10 yıl süreceğini belirtmiştir .
İşletme ve İdame Maliyeti: Uçak gemileri, hizmete girdikten sonra da devlet bütçesine yük olmaya devam eder. Yakıt, bakım, personel maaşları, onarımlar, liman masrafları derken yıllık işletme maliyeti yüz milyonlarca dolar seviyesindedir. Hatta bazı uzmanlar, tam boy bir uçak gemisinin yıllık giderinin yaklaşık 1 milyar dolarcivarında olduğunu ifade etmektedir . Emekli stratejist Ercan Çitlioğlu, “bir uçak gemisinin yıllık maliyeti 1 milyar dolar, bu sadece idame için gereken para” diyerek bu noktaya dikkat çekmiştir . Bu tutar, Türkiye’nin savunma bütçesi düşünüldüğünde muazzam bir pay demektir.

Bütün bu mali tabloyla karşılaştırmak için Türkiye’nin mevcut ekonomik durumuna bakmak yeterlidir. Türkiye’nin 2023 yılı civarında yıllık savunma bütçesi yaklaşık 18-20 milyar dolar seviyesindedir . Yani tam teşekküllü bir uçak gemisi projesi, Türkiye’nin bir yıllık tüm savunma harcamasından daha fazla kaynağı tek bir platforma bağlamak anlamına gelecektir. Üstelik Türkiye halihazırda yüksek enflasyon, kur baskısı ve bütçe açığı gibi ekonomik sorunlarla mücadele etmektedir. İçinde bulunduğumuz dönemde böyle bir mega projeye ayrılacak finansman bulunması son derece zordur. Emekli Pilot Kurmay Albay Osman Başıbüyük bu gerçeği, “Türkiye’nin ekonomik gücü böyle bir silahı temin ve idame etmeye yetmez” diyerek vurgulamıştır . Ayrıca Başıbüyük, Türkiye’nin emperyal bir devlet olmadığını ve okyanus ötesi sömürgelere operasyon ihtiyacı bulunmadığını, dolayısıyla böyle bir silaha hiç gerek olmadığını da sözlerine eklemiştir .

Öte yandan, sınırlı kaynakların alternatif maliyeti de göz önünde bulundurulmalıdır. Yani uçak gemisine harcanacak on milyarlarca dolar, Türkiye’nin savunma kabiliyetini başka hangi alanlarda güçlendirebilir? Bu soruya verilen cevaplar, aslında uçak gemisine yatırım yapmamanın daha rasyonel olacağını göstermektedir. Bir savunma analizi sitesinde yapılan hesaplamada, 25 milyar dolar gibi bir kaynakla Türkiye’nin yapabileceği savunma yatırımları şu şekilde sıralanmıştır :

Hava Kuvvetleri için: Yüzlerce yeni nesil savaş uçağı; onlarca nakliye uçağı ve tanker uçak alımı (ya da özgün üretim projelerinin hızlandırılması).
Deniz Kuvvetleri için: Birden fazla modern fırkateyn, korvet ve denizaltı; onlarca deniz helikopteri veya deniz karakol uçağı; uçak gemisi yerine kullanılabilecek birden fazla amfibi hücum gemisi veya benzeri platform.
Kara Kuvvetleri için: Binlerce zırhlı muharebe aracı ve tank; yeni nesil obüs ve roket sistemleri; taarruz helikopterleri ve İHA/SİHA sistemleri.
Stratejik Teknolojiler için: Uzun menzilli balistik füze programları; hatta nükleer teknoloji altyapısına yatırım (nükleer tahrik sistemleri veya nükleer silah kapasiteleri için Ar-Ge çalışmaları).

Yukarıdakilerden de görüleceği üzere, tek bir uçak gemisine gömülecek devasa bütçe yerine çok daha yaygın ve caydırıcı kuvvet çarpanlarına yatırım yapmak mümkündür . 25 milyar dolar ile donanmanın ve hava kuvvetlerinin genel yetenekleri büyük bir sıçrama yapabilirken, aynı paranın tek bir gemiye harcanması stratejik açıdan da tartışmalıdır. Sonuçta uçak geminiz olsa bile, onu koruyacak yeterli filonuz yoksa veya gemi bir arıza nedeniyle devre dışı kalırsa, milyarlarca dolar tek kalemde riske atılmış olur. Nitekim savunma analistleri, 10 milyon dolarlık bir füzenin 10+ milyar dolarlık bir gemiyi batırabileceğine dikkat çekerek asimetrik tehditlerin büyüklüğüne vurgu yapmaktadır . Günümüzde hipersonik gemisavar füzelerin ve gelişmiş denizaltıların tehdidi altındaki dev platformların ne kadar hayatta kalabileceği de ayrı bir soru işaretidir.

Siyasi Söylemler ve “Uçak Gemisi Sevdası”

Türkiye’de uçak gemisi konusu sadece teknik ve askeri boyutlarıyla değil, iç siyaset söylemleriyle de zaman zaman gündeme gelmektedir. Özellikle seçim dönemlerinde veya gündem değiştirme çabalarında, bazı siyasetçilerin hamasi açıklamalarla “Türkiye uçak gemisi yapacak” şeklinde vaatlerde bulunduğu görülmüştür. Bu tür açıklamalar genellikle geniş kitlelerde heyecan uyandırmak ve Türkiye’nin bir süper güç olma yolunda ilerlediği algısını pekiştirmek amacı taşır. Nitekim 2020 yılında dönemin Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, İstanbul’daki bir tersane töreninde halk arasında uçak gemisi olarak da anılan ikinci bir LHD gemisi (TCG Trakya) projesine atfen “Gelin, ikinci ve üçüncü uçak gemilerini de inşa edelim” sözleriyle yeni hedefler dile getirmiştir . Bu açıklama, basında “Türkiye de ABD gibi uçak gemilerine sahip olacak” yönünde yorumlarla yer almış ve bir süre kamuoyunu meşgul etmiştir.

Ancak politik söylemler ne kadar iddialı olursa olsun, reel durum yukarıda tartıştığımız engelleri ortadan kaldırmamaktadır. Türkiye’nin uçak gemisi tartışmalarında, siyasi irade zaman zaman projenin arkasında görünse de, ne ekonomik ne de askeri gerçekler bu projenin yakın vadede gerçekleştirilebilir olduğuna işaret etmiyor. Bazı gözlemciler, uçak gemisi konusunun iç politikada başarı hikayesi yazma ihtiyacına binaen bir propaganda unsuru yapılmasını eleştirmektedir. Zira elde somut ilerleme olmadan uçak gemisi hayali satmak, beklentileri gerçeküstü bir düzleme çekmek anlamına gelir. Bu durum, TCG Anadolu gemisinin başına gelen tartışmalarda da görüldü:

Türkiye, İspanya tasarımı JUAN CARLOS I sınıfı bir LHD (Landing Helicopter Dock) gemisi olan TCG Anadolu’yu 2015-2023 yılları arasında inşa ederek donanmaya kazandırdı. Başlangıçta hafif bir uçak gemisi gibi STOVL (kısa kalkış-dikine iniş) jetleriyle donatılması planlanan bu gemi, Türkiye’nin F-35B programından çıkartılması sonrasında “İHA gemisi” konseptiyle tanıtıldı . TCG Anadolu’nun düz bir uçuş güvertesi ve rampası bulunuyor; üzerinde insansız hava araçları (SİHA’lar) ve ağır helikopterlerin iniş-kalkış yapabileceği belirtildi. Hatta 2023 yılında gemi hizmete girerken, Bayraktar TB3 insansız hava aracının gemiden iniş-kalkış denemeleri başarıyla gerçekleştirilerek dünyada ilk kez bir SİHA’nın bir gemiden operasyon yapabildiği gösterildi. Cumhurbaşkanı Erdoğan da Anadolu’yu “dünyada SİHA’ların inip kalkabildiği ilk gemi” olarak övgüyle tanımladı .

Gelgelelim, TCG Anadolu vakası aslında uçak gemisi tartışmasının özünü gözler önüne sermektedir: Bu gemi her ne kadar popüler söylemde “Türkiye’nin uçak gemisi” olarak lanse edilse de, gerçekte bir uçak gemisinin tüm kabiliyetlerine sahip değildir . Anadolu, üzerindeki insansız hava araçlarıyla belirli durumlarda faydalı olabilecek, amfibi harekat desteği de verebilen çok rollü bir platformdur. Fakat ne açık denizlerde tek başına hava üstünlüğü kurabilir ne de bir uçak gemisi görev grubunun vurucu gücüne erişebilir. Nitekim gemi hizmete girdikten sonra şu ana dek kamuoyuna yansıyan bir SİHA operasyonu icra etmemiştir; yapılan test ve gösteri uçuşları haricinde henüz gerçek bir harp veya kriz durumunda kullanımı görülmemiştir. Bu da “İHA gemisi” konseptinin şimdilik kâğıt üzerindeki bir yetenek olduğunu akla getirmektedir.

Son dönemde savunma sanayii çevrelerinde, Anadolu gemisinin ardından daha büyük bir uçak gemisi projesi (Mavi Vatan Uçak Gemisi – MÜGEM) konuşulsa da, uzmanlar bunun uzun vadeli bir hedef olarak kalacağını vurguluyor. Türkiye’nin dış politika doktrinlerinden Mavi Vatan kapsamında deniz gücünü arttırma isteği anlaşılır bir hedef olsa da , bu hedefi gerçekleştirmek için gerçekçi bir planlama ve kaynak tahsisi gerekiyor. Şu an için ise yetkililerin dahi kabul ettiği üzere, kritik teknolojilerde dışa bağımlılık sürdükçe bu çapta bir projeyi hayata geçirmek mümkün görünmüyor . Bu noktada, iç kamuoyunda uçak gemisi gibi kompleks konuların popülist söylemlere malzeme edilmesi yerine, daha somut ve ihtiyaç duyulan savunma projelerine odaklanılması gerektiği dile getiriliyor. Aksi takdirde, “uçak gemisi güçtür” anlayışıyla hareket edilmesinin kaynak israfına yol açabileceği ve Türk savunma stratejisinin gerçekçi zeminden uzaklaşabileceği uyarısı yapılıyor .

Sonuç: Türkiye Gerçekten Uçak Gemisine İhtiyaç Duyuyor mu?

https://www.bedriyilmaz.com/yazilarim/turkiye-hicbir-zaman-ucak-gemisi-uretmeyecek/

Yukarıdaki detaylı inceleme ışığında, Türkiye’nin mevcut koşullar altında bir uçak gemisine ihtiyaç duymadığısonucuna varmak mümkündür. Bu sonuç, farklı disiplinlerden uzmanların görüş birliğiyle de desteklenmektedir. Emekli Hava Korgeneral Orhan Köse’nin belirttiği gibi, “Türk Hava Kuvvetleri’nin kesinlikle uçak gemisine ihtiyacı yoktur”çünkü Türkiye coğrafyası zaten bölgesel hava gücü projeksiyonu için fazlasıyla elverişlidir . Emekli Hava Korgeneral Erdoğan Karakuş da benzer şekilde, böyle bir geminin Akdeniz veya Ege gibi dar alanlarda operasyonunun güç olacağını, üstelik korunması için onlarca uçağa ve gemiye ihtiyaç duyulacağını not ederek Türkiye için uçak gemisinin gereksiz olduğunu vurgulamıştır . Stratejist Ercan Çitlioğlu ise Türkiye’nin denizaşırı harekat ihtiyacının olmadığını ve bir uçak gemisinin yıllık bakım maliyetinin bile bütçeye büyük yük getireceğini hatırlatıp, Türkiye’ye ikinci bir helikopter taşıyıcı (LHD) gerekebileceğini ama “uçak gemisine ihtiyaç yok” diyerek tartışmaya nokta koymuştur .

Bu noktada yanlış anlaşılmaması gereken husus, uçak gemilerinin genel olarak anlamsız veya çağ dışı platformlar olduğu iddiası değildir. Elbette ki uçak gemileri, doğru koşullarda ve doğru devletlerin elinde son derece etkili stratejik enstrümanlardır. Ancak her askeri kapasitede olduğu gibi, kullanım amacının gerekliliği ve maliyet-etkinlik hesapları her ülke için ayrı yapılmalıdır. Türkiye özelinde bakıldığında, sınırlı bütçe kaynaklarının ve teknolojik birikimin çok daha acil ve somut savunma ihtiyaçlarına yönlendirilmesi akla yatkın görünmektedir . On milyarlarca dolar harcayarak bir uçak gemisine ve görev gücüne sahip olmak, Türkiye’yi ne otomatik olarak “süper güç” yapacaktır ne de mevcut bölgesel dengelerde tek başına belirleyici bir avantaj sağlayacaktır. Hatta tek gemiye aşırı bağlı bir strateji, asimetrik tehditler karşısında zayıf bir halka oluşturabilir.

Sonuç olarak, Türkiye’nin uçak gemisi sevdasını realist bir bakış açısıyla gözden geçirmesi yerinde olacaktır. Savunma bütçesinin ve sanayi kapasitesinin rasyonel kullanımına öncelik vermek, Türkiye’yi uzun vadede daha güçlü kılacaktır. Şüphesiz ileride ekonomik, teknolojik ve stratejik şartlar radikal biçimde değişir ve Türkiye okyanuslarda varlık göstermeyi hedeflerse, uçak gemisi sahibi olma düşüncesi tekrar anlam kazanabilir. Fakat bugünün koşullarında, bir uçak gemisine sahip olmamak Türkiye’yi zayıf düşürmemektedir; aksine, kaynaklarını akılcı kullanan bir Türkiye, uçak gemisi hayaline kapılmadan da bölgesinde etkin ve caydırıcı bir güç olmaya devam edebilir .

Kaynakça

Carlin, M. (2024, May 18). Could Turkey Really Become an Aircraft Carrier Powerhouse? The National Interest.
El-Fekki, A. (2025, June 6). Rising NATO Ally Builds Its Own Aircraft Carrier. Newsweek.
Independent Türkçe. (2020, September 18). “Süper güç” olmak için “uçak gemisi” sahibi olmak şart mı? Türkiye için görüşler farklı: “Pahalı” diyen de var “gerekli” diyen de. Independent Türkçe Haber.
SavunmaSanayiST. (n.d.). TCG-Anadolu ve Uçak Gemileri. (Erişim: 26 Eylül 2025, https://www.savunmasanayist.com/tcg-anadolu-ve-ucak-gemileri/)
Republic of Türkiye Ministry of Foreign Affairs. (2022). Implementation of the Montreux Convention. (Accessed 26 Sept 2025, https://www.mfa.gov.tr/implementation-of-the-montreux-convention.en.mfa)